Home » فصل آبادانی » دستاورد های باورنکردنی افغانستان در عرصه صحت

دستاورد های باورنکردنی افغانستان در عرصه صحت

health

  حکیمه ۳۵ ساله که در شفاخانه ولسوالی یکاولنگ بعنوان قابله کار مینماید، آستین جمیله ۲۵ ساله را بلند نموده و آله فشار را روی بازوی وی میگذارد. جمیله پنج ماهه باردار است و باید برای معاینه به یکی از کلینیک های صحی برود. خوشبخانه کلینیک صحی صرفا نیم ساعت با پای پیاده از روستایش در مربوطات ولسوای یکاولنگ فاصله دارد. اطاق ایکه در آن معاینه صورت میگیرد پر از خانم های باردار است که منتطر معاینه توسط پرسونل صحی استند. جمیله به سنگینی به چوکی نشست و بعد از مکث کوتاهی برایم گفت. “خدا را شکر که امروز کلینیک در نزدیک روستای ما قرار دارد. چند سال قبل ما  باید ساعت ها منزل میزدیم تا بتوانیم به مرکز بامیان برای تداوی برویم. اما امروز کلینیک صحی  در نزدیک روستای ما قرار دارد. این واقعا زندگی را برای ما آسان تر و بهتر ساخته است.”

در سال ۱۳۸۰، دسترسی به خدمات صحی خیلی محدود بود. بعد از سالها جنگ، قسمت بزرگ تسهیلات خدمات صحی افغانستان یا کاملا نابود شده و یا هم در وضعیت رقت باری قرار داشت. در آن روز ها تنها کمتر از ۱۰ در صد نفوس کشور به خدمات ابتدائی صحی دسترسی داشتند. میزان  مرگ و میر مادران به رقم وحشتناک ۱۶۰۰ فی صد هزار و میزان مرگ و میر اطفال ۲۵۷ فی صد هزار بود. این آمار افغانستان را در بین کشور هاییکه بالاترین میزان مرگ و میر مادران و اطفال را داشت قرار داده بود.

اما امروز افغانستان ، با وجود مشکلات بسیار، دست آوردهای قابل ملاحظه در عرصه خدمات  صحی  داشته  است. در پانزده سال  اخیر تعداد  مراکز ارائه خدمات صحی تقریبا ۴۰۰ در صد افزایش یافته  است. تنها در دو سال  گذشته بیش از ۵۰ مرکز صحی جدید در ولایات و ولسوالی های کشور ایجاد شده است. اگر با ارقام بخواهیم  این پیشرفت ها را بنگریم، امروز افغانستان دارای  ۲۲۰۰ مرکز ارائه  خدمات صحی به شمول شفاخانه ها میباشد و بیش از ۶۷ در صد افغانها به مراکز صحی دسترسی دارند،  چیزی که در سال ۱۳۸۰ رویائی بیش نبود. بانک  جهانی در گزارش سال ۱۳۹۴ مینوسید که  اکثریت افغان ها در فاصله یک ساعت از مراکز صحی زندگی میکنند و فاصله از مراکز صحی از ساعتها به دقایق کاهش یافته است. داکتر فیروزالدین فیروز، وزیر صحت عامه افغانستان، میگوید “با وجودیکه ما  پیشرفت های خارق العاده در عرصه ارائه خدمامت صحی  داشته ایم، اما این  کافی نیست. ما میخواهیم خدمات صحی را به خانه های مردم برسانیم.”

گسترش خدمات صحی در کشور تنها محدود به ایجاد مراکز صحی نبوده بلکه تا حدی زیادی در کیفیت ارائه خدمات صحی نیز تحول مثبت رونما شده است. مرگ و میر مادران بیش از ۷۵ فیصد کاهش یافته و از  ۱۶۰۰ نفر در هر صد هزار ولادت در سال ۱۳۸۱ به ۳۲۷ مورد در هر صد هزار در سال ۱۳۹۲ تنزل نموده است. میزان مرگ و میر اطفال از ۲۵۷ واقعه فی  ۱۰۰۰ در سال ۱۳۸۱ به ۹۷ واقعه در ۱۰۰۰  در سال ۱۳۹۲ کاهش یافته است.

در سال ۱۳۸۱ صرفا در یک چهارم مراکز خدمات صحی کشور کارمندان اناث حضور داشت. اما در سال ۱۳۹۴ بیش از ۸۵ در صد مراکز صحی افغانستان دارای کارمندان اناث میباشد. ازمجموع ۴۱۵۰۰ تن دکتران و کارمندان صحی در ا فغانسنتان، ۲۰ در صد آنرا بانوان تشکیل میدهد.  یکی از عوامل اصلی کاهش مرگ و میر مادران و اطفال هنگام ولادت، ازدیاد تعداد قابله ها در سراسر کشور میباشد. دولت افغانستان با همکاری جامعه بین  المللی برنامه های گسترده را برای آموزش قابله گی در سراسر کشور رویدست گرفت. این باعث شد تا تعداد قابله های آموزش دیده از ۵۰۰ نفر در سال ۱۳۸۱ به ۵۰۰۰ نفر در سال ۱۳۹۵ افزایش یابد. در سال ۱۳۸۴ انجمن قابله های افغانستان ایجاد گردید که تا امروز توانسته است نقش ارزنده را در آموزش، تعلیمات و بهبود خدمات قابله گی در تمامی ولایات افغانستان ایفا نماید.  در این مورد، وزیر صحت عامه افغانستان میگوید، “بخاطری که تعدادی از قابله های نمی توانستند و یا نمی خواستند در ولایات دوردست کشور اجرای وظیفه نمایند، ما تصمیم گرفتیم تا مراکز آموزش را در ولایات پایه گذاری نموده و قابله ها را از مردم محل استخدام نماییم. این برنامه نتایج بسیار مثبت داشته و امروز در تمامی ۳۴ ولایت کشور ما مراکز تربیه و آموزش قابله ها را داریم. این امر در گسترش خدمات قابله گی در نقاط دوردست کشور بی نهایت مهم بوده است.”

نبود مراکز ارائه خدمات صحی در ولایات در سالهای جنگ باعث افزایش مرگ و میر بسیاری از مردم توسط امراض ساری قابل وقایه شده بود.  امراضی چون توبرکلوز و ملاریا  هر روز از مردم ما قربانی میگرفت. البته امروز وضعیت بصورت گسترده بهتر شده است. وزارت صحت عامه افغانستان با راه اندازی برنامه های آموزشی در ۱۵ ولایت کشور و تداوی رایگان توبرکلوز  در ۵ ولایت ایکه این مرض در آن شیوع بیشتر داشت، توانسته است بیش از ۵۶۰۰۰ مریض مصاب به توبرکلوز را شناسائی و تداوی نماید.  برنامه تامین معافیت کتلوی و واکسیناسیون بیش از ۷۵ در صد نفوس کشور را در سال ۱۳۹۳ در مقابل امراض دیفتری، سیاه سرفه و تیتانوس و ۶۶ در صد نفوس را در مقابل سرخکان واکسین نموده اند. این در حالیست که تنها ۳۰ درصد نفوس کشور در سال ۱۳۷۹/۸۰  واکسین شده بودند.

در کنار این پیشرفت ها، برای بهبود ارائه خدمات صحی، سکتور صحی کشور اصلاحات موثر ساختاری را شاهد بوده است. بطور مثال میتوان از ایجاد اداره ملی تنظیم امور دوا و محصولات طبی نام برد. هدف اصلی این نهاد ایجاد ساختار موثر مدیریتی برای کنترول تورید و تولید ادویه از منظر کیفیت و معیارات میباشد. ضمناً بعد از ایجاد حکومت وحدت ملی، شورای عالی طبی یا نهاد اعطای جواز خدمات طبی برای معیاری ساختن خدمات صحی در کشور تاسیس شد. این اصلاحات توانسته است که کیفیت خدمات صحی را در کشور به مراتب نظر به گذشته بهبود بخشد.

با وجودیکه  کمک  های سخاوتمندانه نهاد ها و همکاران بین المللی افغانستان و بهبود خدمات صحی در کشور، هنوز افغانستان از لحاظ کیفیت خدمات صحی قادر به رقابت با کشورهای همسایه نیست. هنوز یک سوم مردم ما به خدمات صحی معیاری دسترسی ندارند. ولی زمانیکه به دست آورد های چند سال اخیر مینگیرم، این امید در ما قوت میگیرد که سکتور صحی ما بزودی وضعیت بهتری خواهد داشت.  وحیدالله مجروح سخنگوی وزارت صحت چنین میگوید، “ما راه درازی را پیموده ایم. زمانیکه به دست آوردهای ۱۵ سال اخیر مینگرم، زمانیکه حمایت دولت و جامعه بین المللی را میبینم، امیدوار میشوم و میدانم که ما دست آورد های بهتری در آینده خواهیم داشت.”